Eskişehir’de bulundu: 4 bin 500 yıllık ağrı kesici

Eskişehir Seyitgazi ilçesi Yenikent Mahallesi’nde, birinci Tunç çağına ait yürütülen Küllüoba hafriyatları, Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün müsaadesiyle 1996’da başladı.

Geçen vakitte, hafriyat alanında birinci Tunç çağının kültürel özelliklerini ortaya çıkaran pek çok buluntu saptanırken, birebir vakitte 5 bin yıl evvel Anadolu’daki kentleşmeyi gösteren ispatlar gün yüzünü çıkarıldı.

Ayrıca hafriyatlarda radyokarbon datalarının milattan evvel 3 bin 200’e dayandığını belirlenen 100’ün üzerinde mezar, çok sayıda gömü tespit edildi.

4 BİN 500 YILLIK AĞRI KESİCİ KALINTISI

Bu yıl da sürdürülen hafriyatlarda, Bilecik Pir Edebali Üniversitesi (BŞEÜ) öncülüğünde, Hacettepe Üniversitesi Antropoloji Kısmı Batman ve Konya Selçuk Üniversitesi öğretim üyeleri ve öğrencilerinden oluşan 30 kişilik grup yer alıyor.

Arkeolojik hafriyatlarda gün yüzünü çıkarılan kaplar ise detaylı incelemeye alındı. Kapların birinde 4 bin 500 yıl evvel ağrı kesici olarak kullanılmış ilaç kalıntısına rastlanıldı.

BŞEÜ Arkeoloji Kısmı Öğretim Üyesi ve Küllüoba Höyüğü Hafriyat Lideri Doç. Dr. Murat Türkteki, mezarlık çalışmalarının yanı sıra alanda bilhassa yerleşmenin 4 bin 500 yıl evvelki milletlerarası alakalarını, bölgelerarası alakalarını anlayabilmek için ağır çalışma yürütüldüğünü söyledi.

Bu çalışmalarda bilhassa bölgelerarası ticaretle ilgili birtakım buluntulara ulaştıklarını belirten Doç. Dr. Türkteki, “Yine bu ticaretle yayılan bir öbür olgu da ritüel çukurları, merasim çukurları ya da adak çukurları olarak isimlendirdiğimiz çukurlardı. Buluntular içerisinde bilhassa çift kulplu bir içecek kabı diyebileceğimiz ‘depas formu’ da saptanan formlar ortasında. Bu form üzerinde yapmış olduğumuz kimi tahliller, bize bunların çeşitli ağrı kesicilerin tüketilmesinde kullanıldığını gösteriyordu” dedi.

ÇUKURLARDA HAYVAN KALINTILARI DA BULUNDU

Arkeolojik hafriyatın, yalnızca topraktaki çalışmalarla sonlu olmadığını ve bilhassa hafriyat meskeninde ve laboratuvarlarda ayrıntılı çalışmalar yürütüldüğünü anlatan Türkteki, şunları kaydetti:

“Özellikle bu ritüel çukurları içerisinde hayvan kemikleri, mesela bu sene çıkan buluntular içerisinde kızıl geyik boynuzlarını sayabiliriz. Domuz, keçi, koyunun da bu çukurlar içerisine konulduğunu biliyoruz. Bunlarla birlikte kimi içeceklerin de tüketilmesinde kullanılan kapların tekrar bu çukurlar içerisine bırakıldığını söyleyebiliriz.”

Türkteki, yaptıkları tahlillerde ağrı kesicinin bulunduğu depas formunun, bilhassa İç Batı Anadolu’da ve ağır olarak Eskişehir bölgesinde milattan evvel 2 bin 500’lerden itibaren ağır olarak görülen bir form olduğunu söyledi.

Türkteki kelamlarına şu formda devam etti:

“Bir taraftan Orta Anadolu’nun güney irtibatı ile Suriye’ye ulaşıyor, öteki taraftansa Kuzeybatı Anadolu’ya, Troya’ya ve Ege dünyasına da ulaşan bir form sonrasında orada çok tanınan olmuş bir form. Lakin köken bölgesi Eskişehir yahut İç Batı Anadolu, diyebiliriz. Bugüne kadar saptadığımız örnekler Eskişehir Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor.”

KAPLARDA SALİSİLİK ASİT TESPİT EDİLDİ

Kazı ekibindeki Konya Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Biyokimya Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. İsmail Tarhan, bulunan kap ve içindeki ağrı kesici kalıntılarına ilk defa rastlanıldığını söyledi. Bu sonucun ayrıntılı tahlillerle ortaya çıktığını belirten Tarhan, şöyle konuştu:

“Küllüoba’da ele geçen bu 4 bin 500 yıllık depas kaplarında da tahlillerimizi gerçekleştirdik ve günlük kullanımdan fazla daha çok tıbbi hedefli diyebileceğimiz moleküller tespit ettik. Bu moleküllerde bilhassa yeşil yapraklı bitkilerden gelen haşhaştan, zeytinyağından gelen biyomoleküller ağırlıktaydı. Hatta bunlardan çok meşhur bir ağrı kesicinin etken hususu olan salisilik asidi bile bu kaplarda.”

“İLK SEFER KÜLLÜOBA’DA KEŞFEDİLDİ”

Eski yazılı kaynaklar da şifalı otların şifalı yağlarla karıştırılıp ilaç, merhem halinde kullanıldığının bilindiğini fakat fiziksel kanıt olmadığını kaydeden Tarhan, “Tıbbi kullanıma yönelik gereçlerin, bir ispat sağlayabilecek bulguları birinci sefer Küllüoba’da keşfetmiş olduk. Genelde bu stil kaplarda bitkisel, hayvansal yüklü yağlar tespit edilir. Lakin biz depas kaplarında ağrı kesici özelliği olan etken unsurları çokça tespit ettik ki bu da bir biçimde tıbbi medikal gayeli bir eserin kaplarda koruma edildiğini gösterdi” diye konuştu.

ULUSLARARASI MECMUADA YAYIMLANDI

Öte yandan Küllüoba Höyüğü’ndeki arkeolojik hafriyatlarda, 4 bin 500 yıl evvel içinde ağrı kesici ilaç saklandığı belirlenen kaplara ait ayrıntılı bilimsel çalışma, milletlerarası hakemli mecmuada de yayımlandı.